Web Site ที่มีข้อมูลนักเทนนิสไทยมากที่สุด |  |
ผู้บริหาร, นโยบาย, สโมสรเครือสมาชิก | | | |
|
 |
| โรคที่เกิดจากอากาศร้อน |
| Dated: 26 Mar 2004 |
 |
อากาศบ้านเราร้อนทั้งปี และนับวันจะร้อนขึ้นเรื่อย ๆ หลายท่านคงจะสังเกตและรู้สึกว่า เป็นอย่างที่ผมกล่าว ซึ่งถ้าร้อนมากและมีการใช้เครื่องปรับอากาศกันมาก อากาศร้อนก็จะถูกขับออกสู่ภายนอกมากขึ้น ทำให้สิ่งแวดล้อมนอกห้องแอร์ร้อนขึ้นกว่าตอนไม่มีแอร์ ยิ่งที่ไหนไม่มีต้นหมากรากไม้ค่อยช่วยดูดความร้อนละก็ จะร้อนสะบัดช่อไปเลยครับ ฉบับนี้เราลองมารู้จักโลกอันเกิดจากอากาศร้อนกันดูบ้างนะครับ ก็คงไม่ใช่โรคแปลกประหลาดหรอกครับ สามารถพบเห็นกันได้บ่อยพอสมควร
เป็นลมเพราะร้อน
ภาวะเป็นลมจากอากาศร้อนอบอ้าวในคนปกติพบได้บ่อยครับ หมายความว่าไม่มีโรคประจำตัวอะไร เจอความร้อนหนัก ๆ เข้า เลยหน้ามืด วิงเวียน หรือเป็นลมไปเลย คนที่มีโรคบางอย่าง เช่น โรคหัวใจ หรือคนที่รักษาด้วยยาขับปัสสาวะอยู่ ก็จะเกิดโรคนี้ได้ง่ายขึ้นครับ เชื่อว่าความร้อนไปทำให้หลอดเลือดขยายตัว เลือดคั่งอยู่ส่วนล่างของร่างกาย เลือดดำไหลกลับเข้าสู่หัวใจน้อย ทำให้เลือดฉีดออกจากหัวใจลดลงไปด้วย สมองเลยขาดเลือด อากาศเป็นลมก็เลยตามมา
การปฐมพยาบาลหรือครับ...ไม่ยาก ให้นอนราบศีรษะต่ำเสียก็ฟื้น เนื่องจากการนอนราบจะทำให้เลือดเข้าหัวใจและฉีดออกจากหัวใจมากขึ้น สมองเลยได้รับส่วนแบ่งมากขึ้นด้วย อาการเป็นลมก็จะดีขึ้นอย่างรวดเร็ว ในรายที่มีภาวะขาดน้ำ ขาดเกลือ ชดเชยให้ด้วยการดื่มเกลือแร่ก็จะช่วยมาก จะหายอ่อนเพลียและกำลังวังชากลับคืนมา
บวมเพราะร้อน
ภาวะนี้อาจไม่ชัดเจนนัก พบในคนที่ยังปรับตัวเข้ากับอากาศร้อนไม่ได้ และมักเป็นกับผู้หญิง โดยจะมีการบวมไม่มาก และจะเป็นเมื่อเจออาการร้อนสักวันสองวัน พอร่างกายปรับตัวได้ก็จะหายบวมไปเอง สาเหตุที่บวมก็เชื่อว่าเกิดได้จากหลายปัจจัย โดยอาจเกิดจากการได้รับเกลือมากไป หรือปัสสาวะน้อยลง หรือระดับฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง โรคนี้คงไม่ต้องปฐมพยาบาล อย่างมากก็ยกเท้าสูงขึ้นหน่อย ก็พอจะช่วยให้ยุบบวมได้สบายมาก
ชักกะตุกเพราะร้อน
ไม่ใช่ชักแบบลมบ้าหมูนะครับ จะเกิดในคนที่พอเจออากาศร้อนแล้วหายใจเร็วกว่าปกติ ทำให้เกิดภาวะเป็นด่างในเลือด จะมีอาการชารอบ ๆ ปาก ชาปลายมือปลายเท้า แล้วก็แขนขากระตุก
วิธีปฐมพยาบาล ให้พยายามหายใจให้ช้าลง โดยอาจหายใจเข้าออกในถุงกระดาษสักครู่ ซึ่งการหายใจในถุงกระดาษ เป็นการหายใจเอาอากาศที่หายใจออกมาเข้าไปใหม่ และอากาศนั้นมีระดับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สูงกว่าธรรมดา ก็จะช่วยให้แก้ภาวะเลือดเป็นด่างได้ แล้วอาการกระตุกก็จะค่อย ๆ หายไปได้
ตะคริวเพราะร้อน
อันนี้เจ็บปวดครับ มักเป็นกับกล้ามเนื้อที่ใช้งานมาก ๆ เช่น ที่น่อง และเป็นหลังจากใช้งานมานานพอสมควร เช่น เมื่อเลิกซ้อมกีฬาหรือเลิกงาน เกิดตอนพักผ่อน หรือตอนอาบน้ำเย็น ตะคริวเพราะร้อนนี้ จะผิดกับตะคริวที่เกิดกับนักฟุตบอลขณะเล่นกีฬา เพราะตะคริวของนักฟุตบอลจะเกิดขณะเล่นบอล ส่วนตะคริวเพราะร้อนเกิดตอนพักและเป็นอยู่ไม่นานนัก แค่ 2-3 นาทีก็หายไป แถมยังมักหายเองซะด้วยโดยไม่ต้องทำอะไร
หมดแรงเพราะร้อน
การทำงานในภาวะอากาศร้อนจะเกิดอาการนี้ได้บ่อยที่สุด โดยอาจเกิดเพราะสูญเสียน้ำมากสูญเสียเกลือมาก หรือเสียทั้งสองอย่างผสมกัน ซึ่งสาเหตุจากการเสียน้ำมากจะพบในคนที่ทำงานในที่อาการร้อน แล้วดื่มน้ำไม่พอ เช่น ทหารในทะเลทราย คนที่ทำงานในห้องเครื่องยนต์ เครื่องทำความร้อน ฯลฯ นักกีฬาที่กินเกลือมากโดยดื่มน้ำไม่พอ หรืออาจเกิดในทารก หรือผู้ป่วยหนักที่ไม่สามารถบอกว่ากระหายน้ำได้ โดยจะมีอาการปัสสาวะน้อยลง กระหายน้ำมาก อ่อนเพลีย ไม่มีแรง ไม่สบายกระวนกระวาย การตัดสินใจไม่ปกติ และอุณหภูมิร่างกายสูง จากนั้นจึงอาจมีอาการทางสมองตามมา เช่น ชา กระตุก หายใจเร็ว สับสน
ส่วนการอ่อนเพลียจากการขาดเกลือ จะพบได้ในรายที่ดื่มน้ำชดเชยอย่างเพียงพอ แต่ให้เกลือไม่พอ โดยอาจไม่มีอาการขาดน้ำหรือน้ำหนักลดให้เย็น ยังปัสสาวะออกเท่าปกติ และมีเหงื่อออกเหมือนเดิม แต่อาการกระหายน้ำอย่างรุนแรงมักไม่มี ซึ่งอาการสำคัญคือ ไม่มีแรง อ่อนเพลีย ปวดศีรษะบริเวณหน้าผากมาก วิงเวียน คลื่นไส้อาเจียน เบื่ออาหาร ท้องเดิน และเป็นตะคริว อุณหภูมิของร่างกายปกติหรืออาจต่ำกว่าปกติ
ภาวะหมดแรงเพราะร้อน ส่วนใหญ่แล้วมักขาดทั้งเกลือและน้ำ โดยมีอาการอ่อนเพลีย เป็นไข้ ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยตัว บางทีมีอาเจียนและท้องร่วงด้วย ทำให้ดูคล้ายคนเป็นไข้หวัดใหญ่ ซึ่งข้อนี้ต้องระวัง เพราะการวินิจฉัยผิด จะทำให้รักษาผิดทาง และอาจแย่ได้
การปฐมพยายามให้คาดดูว่าน่าจะขาดอะไร เกลือหรือน้ำถ้าขาดเกลือแก้ง่ายหน่อยครับ ให้ดื่มเครื่องดื่มหรือน้ำใส่เกลือ ก็จะช่วยได้มาก ถ้าขาดน้ำก็ให้ดื่มน้ำหรือน้ำหวาน แต่ขอฝากไว้หน่อยครับ คือในกรณีที่มีท่าทางไม่น่าไว้ใจ อย่าหยุดแค่ปฐมพยาบาล ควรส่งพบแพทย์เพื่อตรวจสอบให้แน่ว่าขาดอะไร ขาดเท่าไหร่ จะได้ชดเชยให้เหมือนเดิมต่อไป
โคม่าเพราะร้อน
พบไม่บ่อยแต่ร้ายแรงที่สุด คือตายแน่ ๆ ถ้าแก้ไม่ทัน มีปัจจัยหลาย ๆ อย่าง ที่ส่งเสริมหรือซ้ำเติมให้เกิดภาวะนี้ได้ง่าย เช่น การขาดเกลือและน้ำ เป็นโรคติดเชื้อ เป็นไข้ ยังปรับตัวเข้ากับอากาศร้อนไม่ได้ คนอ้วน ยาบางอย่าง เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาโรคจิตโรคประสาทที่มีฤทธิ์กดการหลั่งเหงื่อ ยาแก้แพ้แอนตี้ฮีสตามีนบางตัว ความอ่อนเพลีย โรคหัวใจและหลอดเลือด โรคเบาหวานโรคขาดอาหาร ติดสุรา โรคคอพอกเป็นพิษ โรคที่มีการหลั่งเหงื่อบกพร่อง ขาดธาตุโปตัสเซียม เป็นต้น
คนแก่ที่ยากจนและอาศัยในที่แออัด อากาศไม่ถ่ายเท มีโอกาสเกิดภาวะนี้ได้ง่าย ส่วนคนหนุ่มถ้าเกิดโรคนี้ มักมีโรคประจำตัว หรือปัจจัยเสี่ยงบางอย่างอยู่แล้ว ซึ่งภาวะนี้จัดเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ชนิดเฉียบพลันทีเดียวครับ สามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ
(1) ประเภททั่วไป จะมีอาการผิวแห้งและร้อน อุณหภูมิร่างกายขึ้นสูงกว่า 105 องศาฟาเรนไฮต์ (40.6 องศาเซลเซียส) และมีอาการทางสมอง พบได้ในช่วงที่มีอากาศร้อนและมีความชื้นสูง โดยเฉพาะช่วงที่ร้อนกันทั้งวันทั้งคืนไม่สร่างซา ร้อนบ้าเลือดว่างั้นเถอะครับ พบได้ในเด็ก ๆ หรือคนแก่ไปเลย ซึ่งอาจมีโรคประจำตัวอยู่ด้วย
แรก ๆ ที่ร้อนก็เหงื่อออกมากครับ ร้อนไปร้อนไปชักไม่ไหว เหงื่อหยุดออก ความร้อนในตัวเลยสูงปรี๊ด มีอาการอ่อนเพลีย วิงเวียน คลื่นไส้ หน้ามืด และเป็นลม นำมาก่อนสัก 2-3 วัน แล้วก็สลบ...โคม่าไปเลย วินิจฉัยได้ไม่ยากครับ จำอาการ 3 อย่างนี้ไว้คือ ไข้สูง ผิวร้อนและแห้ง (ไม่มีเหงื่อ) และโคม่า
(2) ประเภทที่เกิดจากการออกแรง มักเกิดในผู้ชายวัย 15-45 ปี ซึ่งแข็งแรงดีมาตลอด มีการออกแรงหรือออกกำลังอยู่ เช่น เล่นฟุตบอล ฝึกทางทหาร วิ่งแข่งขันทางไกล ฯลฯ ขณะที่เกิดอาการพบว่ากว่าครึ่งยังมีเหงื่อออกอยู่ครับผิดกับประเภทแรกนะครับ เรียกว่าเกิดทั้ง ๆ ที่ร่างกายยังปรับตัวเข้ากับความร้อนได้อยู่ เพียงแต่ปรับไม่ทัน เพราะความร้อนภายในที่เกิดจากการออกแรงมีมากเหลือเกินที่จะระบายออกได้ทัน
อาการก็คือ อุณหภูมิร่างกายสูงขึ้น อาจเพ้อคลั่งคล้ายคนบ้านำมาก่อนที่จะสลบไป ความดันโลหิตต่ำหรือช็อกก็พบได้เสมอ บางรายมีน้ำคั่งในเนื้อปอดแบบคนหัวใจล้มเหลว กล้ามเนื้อบางส่วนถูกทำลายหรือสลายตัว ระดับน้ำตาลในเลือดอาจต่ำได้มาก ๆ อาการชักแบบลมบ้าหมูก็พบได้บ่อย ภาวะไตวายหรือไตล้มเหลวก็พบได้บ่อยเช่นกัน
สำหรับการปฐมพยาบาลนั้น เป้าหมายอยู่ที่ไหนทราบไหมครับ? อยู่ที่การลดความร้อนของร่างกายลงครับ ดึงอุณหภูมิลงมาให้ได้เร็วที่สุดยิ่งดี การล่าช้าตรงนี้จะเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิต หรือรอดมาก็มีความพิการสูง ต้องเน้นอีกทีว่า โคม่าเพราะความร้อนนี้เป็นภาวะฉุกเฉินที่ยิ่งยวดเร่งด่วนมาก เวลาจึงมีค่ามาก รีบทำให้เย็นไว ๆ จะจับแช่ถังน้ำแข็ง เอาน้ำแข็งโปะ พัดลมเป่า ฯลฯ ทุกวิถีทางก็ได้ขอให้เป็นเถอะ ให้นวดตามผิวไปด้วยนะ และขอให้เรียกทีมแพทย์หรือรถพยาบาลไปพร้อม ๆ กันด้วยนะครับถ้าทำได้ ไม่งั้นก็รีบทำให้เย็นแล้วพาส่งโรงพยาบาลเลย เพราะมีงานที่ต้องทำเพื่อช่วยชีวิตกันอีกยาวที่เดียว
ข้อมูลจาก คอลัมน์ "เรื่องในบ้าน" โดย นพ. อมรชัย หาญผดุงธรรมะ นิตยสารใกล้หมอ เดือน มีนาคม 2547 |
|
